Khách thể của tội phạm: hiếp dâm trẻ em là dùng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác giao cấu với người dưới 16 tuổi.
Tội phạm này xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về tình dục, danh dự và nhân phẩm của trẻ em. Trong nhiều trường hợp tội phạm còn xâm hại đến sức khỏe của trẻ em và ảnh hưởng xấu đến trật tự an toàn xã hội.
Mặt khách quan của tội phạm: mặt khách quan của tội phạm này thể hiện ở hành vi hiếp dâm trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Cụ thể là người phạm tội dùng vữ lực hoặc thủ đoạn khác giao cấu trái với ý muốn của trẻ em. Đối với trẻ em dưới 13 tuổi thì điều luật quy định người phạm tội có hành vi giao cấu với trẻ em có đồng ý hay không thì đều là phạm tội hiếp dâm trẻ em.
Chủ thể của tội phạm: người từ đủ 14 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự. Chủ thể của tội hiếp dâm trẻ em chỉ có thể là nam giới. Phụ nữ có thể là đồng phạm hiếp dâm trẻ em với vai trò người giúp sức, người xúi giục hoặc người tổ chức.
Mặt chủ quan của tội phạm: tội phạm thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp.
Hình phạt: đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng nên mức hình phạt rất nghiêm khắc. Điều 112 quy định 4 khung hình phạt.
- Khung 1: quy định hình phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm.
- Khung 2: quy định hình phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm áp dụng đối với một trong các trường hợp phạm tội sau đây:
a) Có tính chất loạn luân là trường hợp hiếp dâm người có quan hệ cùng dòng máu về trực hệ, với anh chị em cùng cha mẹ, anh chị em cung cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha.
b) Làm nạn nhân có thai là trường hợp cái thai của nạn nhân là hậu quả của hành vi hiếp dâm, trong trường hợp này phải có kết luận của bác sĩ chuyên khoa, cơ quan y tế có thẩm quyền.
c) Gây tổn hại cho sức khỏe của nạn nhân mà tỷ lệ thương tật từ 31% đến 60%. Đánh giá mức độ thương tật căn cứ vào abanr giám định pháp y.
d) Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh là trường hợp mà người phạm tội có mối quan hề nhất định, có trách nhiệm đối với nạn nhân như chú, bác, cô, dì đối với cháu; thầy giáo đối với học sinh, người phụ trách đối với các cháu thiếu niên; thầy thuốc đối với bệnh nhân…
e) Tái phạm nguy hiểm là trường hợp người phạm tội đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng do lỗi cố ý, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội hiếp dâm trẻ em hoặc đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội hiếp dâm trẻ em.
- Khung 3: quy định hình phạt tù hai mươi năm, tù chung thân hoạc tử hình đối với một trong các trường hợp phạm tội sau:
a) Có tổ chức là trường hợp có từ 2 người trở lên phạm tội có sự cấu kết chặt chẽ, có sự phân công vai trò trách nhiệm của từng người trong quá trình phạm tội.
b) Nhiều người hiếp một người là trường hợp có từ 2 người trở lên hiếp một người.
c) Phạm tội nhiều lần là phạm tội từ hai lần trở lên, có thể hiếp nhiều lần một người hoặc hiếp nhiều người nhưng các lần phạm tội này chưa bị truy tố trước pháp luật.
d) Đối với nhiều người là từ hai nạn nhân trở lên.
e) Gây tổn hại cho sức khỏe của nạn nhân mà tỷ lệ thương tật từ 61% trở lên. Đánh giá mức độ thương tật căn cứ vào kết luạn giám định pháp y.
f) Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội là trường hợp người phạm tội biết rõ mình nhiễm vi rút này (đã xét nghiêm và có kết luận của bệnh viện là đã bị nhiễm HIV) nhưng vẫn thực hiện hành vi phạm tội.
g) Làm nạn nhân chết hoặc tự sát là trường hợp dung bạo lực hoặc trong quá trình hiếp dâm dẫn đến hậu quả nạn nhân chết. Phải làm rõ mốiquan hệ nhan quả giữa cái chết của nạn nhân và hành vi của người phạm tội. Nếu sau khi hiếp dâm, người phạm tội có hành vi làm cho nạn nhân chết để khỏi bị tố cáo về hành vi hiếp dâm thì người phạm tội còn bị truy tố về tội giết người (Điều 93).
Nếu bị hiếp dâm mà nạn nhân tổn thương nghiêm trọng về tâm lý dẫn đến suy nghĩ tiêu cực, sợ mang tiếng xấu sẽ không lấy được chồng, xấu hổ mà dẫn tới việc tự sát, thì phải làm rõ mối quan hệ nhân quả giữa hậu quả nạn nhân tự sát (hậu quả chết người không bắt buộc) với hành vi hiếp dâm.
- Khung 4: quy định hình phạt tù hai mươi năm, tù chung thân hoặc tử hình áp dụng đối với mọi trường hợp giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi (dù trẻ em có đồng ý hay không đồng ý). Luật quy định như vậy nhằm bảo vệ sự phát triển bình thường của trẻ em vì ở tuổi dưới 13, tâm sinh lý và nhân cách của các em phát triển chưa đầy đủ nên chưa có suy nghĩ và nhận thức đúng đắn về mặt tình dục.
- Hình phạt bổ sung: người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.
Một số vấn đề cần lưu ý:
- Để xác định tuổi của nạn nhân cần căn cứ vào giấy khai sinh hoặc sổ hộ khẩu. Trong trường hợp chỉ nhớ được tháng và năm sinh của nạn nhân mà không xác định được chính xác ngày sinh thì ngày sinh của nạn nhân được coi là ngày đầu tiên của tháng. Nếu chỉ nhớ năm sinh mà không xác định được thangs sịnh của nạn nhân thì tháng sinh được xác định là tháng 01 của năm đó.
- Để xác định nạn nhân đã bị hiếp hay chưa và mức độ thiệt hại về sức khỏe của nạn nhân cần có kết luận giám định pháp y.