Khách thể của tội phạm: hiếp dâm là hành vi của một người hoặc một số người dung vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạ nhân, hoặc thủ đoạn khác để giao cấu với nạn nhân trái với ý muốn của họ.

Tội phạm này xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người phụ nữ; nhân phẩm, danh dự, sức khỏe của người phụ nữ; trật tự an toàn xã hội.

Mặt khách quan của tội phạm: mặt khách quan của tội phạm thể hiện ở hành vi dung vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vẻ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu với nạn nhân trái với ý muốn của họ.

- Dùng vũ lực là dụng sức mạnh về thể chất như: vật ngã, giữ chân tay, bịt miệng, bóp cổ, đấm, đá, trói, xé quần áo nạn nhân…

Người phạm tội dùng vũ lực nhằm làm mất khả năng chống cự của nạn nhân để thỏa mãn dục vọng.

- Đe dọa dung vũ lực là dùng lời nói hoặc cử chỉ, động tác nhưng chưa tác động trực tiếp vào người nạn nhân để nạn nhân hiểu rằng nếu không cho thủ phạm giao cấu thì có thể bị sử dụng vũ lực ngay.

- Lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân như nạn nhân một mình trong khu rừng vắng, trong đêm tối…

- Dùng thủ đoạn khác là người phạm tội có hành vi đe dọa dùng vũ lực uy hiếp tinh thần hoặc dồn ép họ hay lợi dụng tình thế không thê chống cự,…làmc ho họ khiếp sợ. Có trường hợp dùng chất gây mê để làm cho nạn nhân ngất xỉu, cho uống rượu say, uống thuốc kích dục để giao cấu.

- Giao cấu trái với ý muốn của hị là giao cấu không được sự đồng ý của nạn nhân. Muốn đánh giá thái dộ của nạn nhân phải căn cứ vào diễn biến quá trình phạm tội và sự chống trả, phản ứng của nạn nhân.

Hiếp dâm người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh là trường hợp người phạm tội lợi dụng các mối quan hệ gần gũi, niềm tin của nạn nhân như bố mẹ đối với con cái, thầy giáo đối với học sinh, thầy thuốc đối với bệnh nhân,…để thực hiện hành vi hiếp dâm.

Tội phạm được coi là hoàn thành từ thời điểm có hành động giao cấu, không cần căn cứ là đã giao cấu xong hay chưa. Nếu người phạm tội mới chỉ có hành vi dùng bạo lực hoặc thủ đoạn khác nhưng chưa kịp giao cấu mà bị ngăn chăn thì phạm tội chưa đạt. Nếu nửa chừng chấm dứt tội phạm thì người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi thực tế đã gây ra như gây thương tich, làm nhục người khác…

Chủ thể của tội phạm: người từ đủ 14 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự.

Mặt chủ quan của tội phạm: tội phạm đươcj thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp.

Hình phạt: Điều 111 quy định 4 khung hình phạt.

- Khung 1: quy định hình phạt tù từ hai năm đến bảy năm áp dụng đối với trường hợp phạm tội không có tình tiết định khung tăng nặng.

-  Khung 2: quy định hình phạt tù  từ bảy năm đến mười lăm năm áp dụng đối với người phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau:

- Khung 4: quy định hình phạt tù từ năm năm đến mười năm áp dụng đối với trường hợp hiếp dâm người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến 18 tuổi. Để xác định tuổi của nạn nhân, căn cứ vào giấy khai sinh của người đó.

Phạm tội đối với người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 điều này, thì bị xử phạt theo mức hình phạt quy định tại các khoản đó.

-  Hình phạt bổ sung: người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

Một số vấn đề cần lưu ý: nếu ban đầu nạn nhan kháng cự nhưng sau đó lại thuận tình thì không phạm tội hiếp dâm mà phạm tội cưỡng dâm (Điều 113).