Khách thể của tội phạm: tội phạm xâm phạm quyền tự do, thân thể của trẻ em và quyền được quản lý, chăm sóc, giáo dục của trẻ em.
Mặt khách quan của tội phạm: tội phạm được thực hiện ở các hành vi như rủ rê, lôi kéo, lừa dối để trẻ em theo người phạm tội. Người phạm tội mua để nuôi, mua để bán hoặc sử dụng vào mục đích khác. Thủ phạm dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực để bắt đứa trẻ khi đang được người khấc quản lý, trông nom; hành vi bí mật, lến lút bắt có đứa trẻ khi đang được người khác quản lý, trông nom; hành vi bí mật, lén lút bắt cóc đứa tre khi chúng đang ngủ, đang chơi một mình…
Chiếm đoạt trẻ em là lấy đứa trẻ của người khác về cho mình bằng cách dựa vào vũ lực, quyền thế hoặc các thủ đoạn khác. Đánh tráo trẻ em là dùng mánh khoé gian lận để thay thế đứa trẻ này bằng một đứa trẻ khác như người phạm tội đã có nhiều con gái nên mong có con trai, song lại đẻ gái nên đã bàn với cán bộ, nhân viên y tế,… đánh tráo con của một người khác đẻ con trai nhưng họ chưa biết, người đỡ đẻ đã nói dối họ để tiến hành phạm tội…
Hậu qủ xảy ra là đứa trẻ bị đem mua, bán, bị đánh tráo, bị chiếm đoạt đã thoát khỏi sự quản lý của cha mẹ, gia đình, người thân… Để truy cứu trách nhiệm hình sự về tội này cần xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả xảy ra.
Chủ thể củ tội phạm: người có năng lực trách nhiệm hình sự và từ đủ 16 tuổi trở lên trong cấu thaàn cơ bản và từ đủ 14 tuổi trở lên trong cấu thành tăng nặng.
Mặt chủ quan của tội phạm: tội phạm được thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp.
Hình phạt: Điều luật quy định 2 khung hình phạt.
- Khung 1: quy định hình phạt tù từ ba năm đến mười năm áp dụng đối với người phạm tội không có tình tiết định khung tăng nặng.
- Khung 2: quy định hình phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm hoặc tù chung thân áp dụng đối với người phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau:
a) Có tổ chức là từ hai người troẻ lên khi thực hiện tội phạm có sự phân công vai trò trách nhiệm của từng người;
b) Có tính chất chuyên nghiệp là người phạm tội có nguồn thu nhập, sống chủ yếu đựa vào hoạt động phạm tội này;
c) Vì động cơ đe hèn là trường hợp phạm tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em để trả thù, có tính ích kỷ cao, phản trắc, bội bạc với những người lãnh đạo, người thân trong gia đình, trong cơ quan. Hoặc do mau thuẫn với nhau từ trước, biết được gia đình đó chỉ có một đứa con duy nhất và không thể đẻ con được nữa, người phạm tội đã bắt cóc đứa trẻ cho người khác…
d) Mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt nhiều trẻ em là từ 2 em trở lên;
e) Để đưa ra nước ngoài là đưa trẻ em ra khỏi biên giới Việt Nam. Khi có hành vi chuẩn bị và tiến hành đưa ra nước ngoài là tội phạm hoàn thành, không cần phải đưa được trẻ em ra nước ngoài trót lọt;
f) Để sử dụng vào mục đích vô nhân đạo như để nghiên cứu, thử nghiêm một loại thuốc nào đó, đẻ lấy một bộ phận cơ thể nạn nhân, để nặn tượng hoặc chụp ảnh, vẽ tranh khoả thân… Nếu nạn nhân vì sự thí nghiệm đó mà bị tổn hại sức khoẻ, bị chết thì người phạm tội còn bị truy tố thêm về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác hoặc tội giết người;
g) Để sử dụng vào mục đích mại dâm như mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em để đưa vào các ổ chứa, nhà hàng, khách sạn trong đó bí mật hoạt động mại dâm hoặc cung cấp cho người nước ngoài để họ quan hệ tình dục…
h) Tái phạm nguy hiểm là trường hợp người phạm tội đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng do lỗi cố ý, chưa được xoá án tích mà lại phạm tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em. Hoặc trường hợp đã tái phạm, chưa được xoá án tích mà lại phạm tội này;
i) Gây hậu quả nghiêm trọng như làm cho đứa bế bị ốm đau, bệnh tật, thương tích, suy nhược thần kinh vì hoảng sợ, hoặc bố mẹ vì mất con mà đau ốm, bệnh tật…
- Hình phạt bổ sung: người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm hoặc phạt quản chế từ một năm đến năm năm.
Một số vấn đề cần lưu ý:
- Hành vi mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt người từ đủ 16 tuổi trở lên thì không phạm tội này.
- Nếu nạn nhân từ đủ 16 tuổi trở lên là phụ nữ thì haàn vi mua bán đó phạm tội mua bán phụ nữ (Điều 119).
